Vakantie en verlof: Gespreksonderwerp Nummer 1

De feestdagen rond Kerst en Oud & Nieuw moeten nog beginnen. De winter is zelfs officieel nog niet eens aangebroken. Maar alle medewerkers van het openbaar vervoer in Nederland weten nu al wanneer hun komende zomervakantie begint en eindigt.

De vakantie- en verlofregeling is naast het weer misschien wel het meest besproken onderwerp op de werkvloer bij de busbedrijven. Die fascinatie voor vakantie en verlof stamt uit het verleden, toen het blokkensysteem in de dienstroosters nog bepaalde wie wanneer op vakantie kon en mocht. Maar dat conflicteerde nog wel eens als partners in bijvoorbeeld het onderwijs of de bouw werkten, en dus ook aan vaste vakantieperioden gebonden waren. Dat moest maar net passen.

Inmiddels zijn de tijden veranderd. De nieuwe vakantiewetgeving geeft werknemers meer zeggenschap over de eigen vakantiedagen. En er is een rechtszaak geweest van een vasthoudende buschauffeur die voor een verdere aanscherping hiervan binnen de OV-sector heeft gezorgd.

Het opnemen van vakantie en verlof op een eigen gewenst moment levert heden ten dage geen grote problemen meer op, zo leert een rondgang langs verschillende busbedrijven. Maar toch hanteert ieder bedrijf nog altijd zijn eigen vakantie- en verlofregeling. Soms zijn er zelfs verschillen tussen de vestigingen van één bedrijf. Voor dit FNV Streekvervoer Magazine vroegen we vakbondskaderleden naar het hoe en waarom van de vakantie- en verlofregeling binnen hun bedrijf.

Eén onderdeel van de vakantie- en verlofregelingen is overal hetzelfde: het proces van verlof aanvragen. Als de zomervakantie nog maar net voorbij is, moeten de buschauffeurs alweer gaan nadenken over de volgende. Ze moeten dan meteen ook een eerste en een tweede, en soms zelfs een derde voorkeur opgeven. Daarnaast moeten ze ook al een deel van hun snipperdagen claimen. Hoe de boel vervolgens verder wordt ingekleurd, verschilt zoals gezegd.

En qua wettelijke vakantiedagen mag je twee voorkeursdata doorgeven. Eén daarvan krijg je zeker.

Piet van den Eeden, Hermes Eindhoven:

‘Vroeger was vakantie krijgen een ramp. Er was wel een soort rouleersysteem, maar je was toch vooral afhankelijk van de grillen van je baas. Snipperdagen idem dito. Die kon je niet eerder dan twee maanden van tevoren aanvragen. Daardoor gingen mensen bij wijze van spreken al ’s nachts bij de werkgever voor de deur liggen. Dan was je ten minste de eerste en had je de meeste kans het verlof ook te krijgen.’

‘Inmiddels is er veel verbeterd. Snipperdagen moeten nog steeds twee maanden van tevoren worden aangevraagd, maar we hebben nu negen voorplanningsdagen. Die worden in drie fases toebedeeld en zijn gegarandeerd. En qua wettelijke vakantiedagen mag je twee voorkeursdata doorgeven. Eén daarvan krijg je zeker.’

‘Door de vergrijzing ligt de piek van de vakanties nu in het voor- en naseizoen. Bij ons was het in die maanden lastig om alle bussen te bemannen. De werkgever wilde het gegarandeerde verlof van 10 procent daarom terugbrengen naar de helft. Daarover hebben we als OR lang onderhandeld. Uiteindelijk zijn we uitgekomen op 7,5 procent in juni en september en een verhoging naar 12,5 procent in juli en augustus. Per saldo zijn de mensen redelijk tevreden over de vakantie- en verlofregeling die wij hanteren. En ook niet onbelangrijk: die is nu ook aangepast aan islamitische feestdagen.’

Ostar van den Berg, Arriva Limburg:

‘Vakantiedagen krijgen en niet krijgen is Gespreksonderwerp Nummer 1 bij ons op de werkvloer. Onze vakantieregeling is zeker niet slecht, maar toch valt iemand soms buiten de boot en krijgt hij niet de vakantieperiode die hij graag zou willen. Die persoon krijgt dan wel de toezegging dat hij het jaar daarop sowieso zijn eerste voorkeur krijgt.’

‘Je valt qua vakantie en verlof buiten de boot als tussen de 10 en 20 procent van het personeel op die dagen verlof wenst. Nu kunnen we pieken wel opvangen met uitzendkrachten, maar dat willen we niet. Althans, niet te veel. Wij hebben ervoor gekozen het vakmanschap te borgen en hebben daarom een grens aan de inhuur gesteld.’

Marja van Zoelen, RET Rotterdam:

‘Door de aanbestedingen werken we bij de RET met twee cao’s: de OV-cao, waar ik onder val, en de RET-cao, waar alle voormalige RET-medewerkers onder vallen. Ieder heeft zijn eigen arbeidsvoorwaarden en werkpakketten, en daar werken we nu al zes jaar mee. Problemen genoeg, maar we komen er altijd uit. Ook als het gaat om vakantie. Voor de medewerkers in de OV-cao hebben we gekozen voor het oude systeem: roosterroulering in periodes van 22 weken waarbij iemand in elk geval eens per drie jaar vakantie kan opnemen in de schoolvakantieperiode. Voorheen was dat om met de kinderen op vakantie te kunnen. Nu is dat om met de kleinkinderen op vakantie te kunnen. Of juist om op ze te passen.’

Personeelstekort gooit roet in het eten

‘We hebben hier twee tropenjaren achter de rug’, vertelt Wout van der Schrier, machinist bij Arriva in Limburg. ‘Vanwege het personeelstekort was het bijna ondoenlijk om snipperverlof op te nemen. Wat bij het busvervoer geldt, geldt voor ons in nog sterkere mate: je hebt geen blik vakkrachten achter de hand. Nu is er gelukkig weer wat meer ruimte omdat er machinisten worden aangenomen. We gaan van 63 machinisten nu naar 83 straks.’

‘Onze vakantieregeling is zeker niet slecht’, vervolgt Van der Schrier. ‘De wettelijke vakantiedagen krijg je gegarandeerd. Daarvoor kan je drie voorkeursperioden opgeven. Krijg je niet een van je voorkeurperiodes – vorig jaar trof dat vijf of zes machinisten – dan krijg je het jaar daarop je eerste keuze. En je mag zeker twee weken aaneengesloten weg. Wil je langer vakantie, dan moet dat in overleg. Ruilen mag wel altijd.’

Van der Schrier is lid van de Vestigingscommissie die de vakantie- en verlofregeling nadere invulling geeft. ‘Zo hebben we een garantiestreep getrokken die garandeert hoeveel mensen per dag verlof mogen hebben. Voor komend jaar zijn dat acht man. Ben je de negende die verlof wil hebben, dan is dat jammer. Tenzij er voldoende reserves zijn, maar gegarandeerd is het niet.’

De planning begint al vroeg. Half oktober wordt als eerste het garantieverlof (de wettelijke vakantiedagen) verdeeld. Daarna volgt een tweede inschrijving voor de resterende wettelijke dagen. En weer daarna kunnen de niet wettelijke snipperdagen worden aangevraagd. Maar van dit laatste wordt volgens Van der Schrier weinig gebruik van gemaakt. ‘De meesten willen die dagen achter de hand houden tot ze weten hoe hun persoonlijk rooster er uit ziet en duidelijk is welke dagen ze eventueel nog nodig hebben.’

Dat persoonlijk rooster is gebaseerd op de persoonlijke voorkeursplanning en wordt doorgaans begin december uitgedeeld. Daaraan voorafgaand hebben de machinisten hun voorkeur kunnen aangeven voor bijvoorbeeld soorten diensten (vroeg of laat) en wekelijkse vrije dagen. ‘Daar wordt redelijk goed rekening mee gehouden’, aldus Van der Schrier.

Wout van der Schrier: ‘Net als in busvervoer hebben ook wij geen blik vakkrachten achter de hand.’

Joop van Bergen, Qbuzz Groningen:

‘Wij hadden op zich wel een goede vakantie- en verlofregeling. Hádden, want de tijden zijn veranderd en we zijn aan het vergrijzen. Dat betekent dat er veel minder vraag naar verlof is tijdens de schoolvakanties. Terwijl er dan in de roosters ook minder mensen nodig zijn en de verlofmogelijkheden ruimer zijn. Maar nu richt de vraag zich vooral op het voor- en naseizoen. En dat knelt.’

‘Een extra probleem is dat we hier rijden met twee cao’s met andere werktijdenregelingen: die van Qbuzz en die van het voormalige gemeentelijk vervoerbedrijf. Ik zelf ben zo’n oud-GVB’er. Roostertechnisch is het heel moeilijk iemand anders op onze plek te zetten. Onze eigen verlofregeling zit daarom vrijwel altijd vol. We hebben afgesproken dat er per dag ruimte is voor gegarandeerd acht man verlof. Ben je nummer negen, dan heb je pech. Met uitzendkrachten valt nog wel het een en ander op te vangen, maar het bedrijf is gebonden aan een maximaal budget voor inhuur. Als vestigingscommissie houden we een vinger aan de pols, maar de ideale oplossing hebben we nog niet gevonden.’

Jack d’Hooghe, Connexxion Zeeland:

‘Bij ons doet zich de situatie voor dat we in de zomer meer vervoer hebben dan in de winter. maar dit wordt tegenwoordig met extra inzet van chauffeurs van buiten de provincie en inhuur weggereden. Ondanks dat het een puzzel en een uitdaging is, lukt het ieder jaar om iedereen toch zo veel mogelijk de vakantie- en verlofdagen te geven waar ze om vragen. Bij eventuele knelpunten wordt getracht dit op een nette manier op te lossen. Lukt dat niet, dan is er nog de Toetsingscommissie bestaande uit twee OR-leden en twee HRM-medewerkers die kijken of de afwijzing rechtmatig is.’

‘We hebben afgesproken het gegarandeerde reguliere verlof – 10 procent – te berekenen op basis van de fulltime chauffeurs in plaats van het aantal diensten. Dat pakt voor de medewerkers net iets gunstiger uit. Er zijn immers ook diensten van twee uur.’

Jolien de Graaf Bierbrauwer, EBS Waterland:

‘Wij hanteren een garantiestreep: het aantal mensen dat per dag gegarandeerde snipperdagen kan aanvragen. Dat is gerelateerd aan het aantal diensten per dag. Ligt de streep bijvoorbeeld op 100 en zijn er 90 mensen op vakantie, dan kunnen er 10 met snipperverlof. De afgelopen zomer was het gewoon nog mogelijk om snipperverlof op te nemen. Dus dat valt uiteindelijk mee. Anders was het in september. Dan vindt ieder jaar de Volendammer Kermis plaats en dat is ieder jaar weer het hoogtepunt van de eeuw. Dat wil niemand missen. Maar dat lukt niet altijd en dan moet er gewoon gewerkt worden. Maar wie de ene keer de boot mist, krijgt het volgend jaar eerste keus..’